ارکستر موسیقی مشهد

معماری دوره باروک


   
پیشینه ی تاریخی : برای بررسی پیشینه ی تاریخی و پیدایش سبک معماری باروک نیاز به یک بحث مفصل است . لیکن برای روشن شدن این موضوع عوامل و مقدمات ان را باید بررسی نمائیم . قاره ی اروپا از اواسط قرن شانزدهم به مدت صد سال به طور مداوم در جنگ غوطه ور بود چنانکه پروتستانها و کاتولیکها برای عقایدشان ملتها برای استقلال و طبقات کاسب و بازرگان برای ازادی خود می جنگیدند. کلیسای رومی که بوسیله ی نهضت پروتستانها متلاطم گردیده بود در یک سخت گیری مبارزه طلبانه با الهام از اسپانیا بر ضد اصلاحاتی که برای عقب راندن موج پروتستان گرایی طراحی شده بود صفوف خود را پالوده کرد در حدود سال ۱۶۲۵ میلادی  اصلاح ستیزان مطمئن شدند که پروتستان گرایی اگر هم شکست نخورده باشد قابل کنترل است و روشهای خشنوت امیز را کنار گذاشتند و به تبلیغات فریبنده روی اوردند . سبک هنری و معماری که برای تامین نیازهای این روح جدید خود عفو کرده پدید امد . این سبک موسوم به باروک به فرمهای گوناگون در هر منطقه از اروپا را درنوردید.باروک عمدتا در کشورهای لاتین گسترش یافت ولی دامنه اش به اروپای شرقی کشیده و به طور عمده در مستعمرات اسپانیا و پرتغال در جنوب امریکا ریشه دواند  جائیکه شکل به هم امیخته و با اهمیتی از هنر باروک سر براورد.

مفهوم باروک: به طوری که اشاره گردید باروک از کلمه ی پرتغالی باروکو است باروک نوعی هنر است که در ان قواعد تناسب رعایت نمی شود و همه چیز بنابه حواس هنرمند نماینده می شود. باروک یک تداوم فرهنگی است که در سراسر تاریخ هنر بارها تکرار شده است. به عقیده ژاکوب بورکهارت معماری باروک به همان زبان رنسانس سخن می گوید منتهی به لهجه بربرها. و.ل تایپه می نویسد:یک شکل هنری شریف یا شالوده ی شهری ره اورد جوامع اربابان زمیندار بر خلاف هنر کلاسیک که پیوسته به بورژوازی است .

واژه ها و اصطلاحاتی که با هنر باروک مربوط می شوند عبارتند از سرزندگی تجمل شکلهای اغراق شده پرهیز از خطوط مستقیم شکلهای کشف شده تحرک اعضای بدن سخن سرایی شکلهای ازاد شکلهای پرواز کننده فضا در حالت انفجار نامتوازن بی قرینه گی پویایی مورب تاثیرات ژرف نما زود گذری واقع نمایی چشم فریبی هنر جنبش هنر زیاده روی . در هر صورت این سبک هنری دارای روحی از حرکت و جنبش است که نقطه مقابل سکون کلاسیک است. باروک به معنای شیوه ای از نقاشی و سبکی از معماری و پدیده ای فرهنگی است که توانمندی زبان گویای خود را در هنرهای نفیس یافته است . باروک بیش ازهرچیز هنری دیداری است . باروک چیز پیچیده ای است که پیچدگی اش به غنای ان می افزاید . باروک هنر جنبش ضد تجدد دینی است. هنرمندان در دوره ی باروک با احساس خود حرکت می کردند و احساس را مقدم بر عقل می دانستند   

معماری : بسیاری بر این عقیده اند که معماری باروک از ایتالیا اغاز گردید و بخش بزرگی از اروپا را زیر پوشش و گستره ی خود در اورد .این معماری پویایی خاصی دارد. از ویژگیهای معماری و هنرهای دیگر حفظ تعادل و وحدت افرینی در میان عناصری متراکم و گوناگون است.(ش۱)

http://lh3.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZUcU4r7II/AAAAAAAAAjk/a1D3GN9oC7c/Slide2.jpg

معماری باروک با مایه گرفتن از انسانگرایی بساط شیوه گری را برچید و در مقابله با خود با ضوابط کلاسیک حق اولویت را از عقل گرفت و به احساس سپرد . در معماری باروک ماهیت اصلی افریده ها عبارتند از:  

ایجاد هماهنگی و هنجار در میان عناصر و مضامینی گوناگون و درهم امیخته طرحی فراخ ودر مقیاس بزرگ در فضای شکوهمند و ابهت انگیز و از طرفی هدف اصلی باروک تعبیه فضای کلی در مرکز و منظم کردن فضاهای فرعی و نمای ورودی و اصلی بنارا سرانجام بخدمت گرفتن عناصر  اصلی  پیکرتراشی و نقاشی و سایر هنر های تزیینی برای ایجاد اثری کامل . معماری باروک دارای صلابت ساختمانی و جسامت و ابهتی خاص خود بود که بعدها شیوه ی روکوکو از انهاکاست و بر خاصیت سبکی ریز نقشی و شادی انگیزی و زینت تزیینی سطحی می افزود و عدم تقارن در تزیینات را پیشه کرد.

نخستین اثر معماری این دوره کلیسای ایل جزو بود . که مربوط به فرقه تازه تاسیس یسوعیان می شد این کلیسا را معمار آن دوره جاکوموداونییولا طراحی کرد و ساخت. وی نقشه ی همکف کلیسا را تهیه کرد و معمار دیگری به نام جاکومودادلاپورتا مسئولیت تکمیل نمای آن را به عهده گرفت . نمای این کلیسا به عنوان مدلی برای نمای کلیساهای باروک مردمی تا دو قرن قابل توجه بود .که شیوه ی کار در آمریکای لاتین تکرار می شود.

یکی از شاهکارهای معماری باروک کلیسای سن پیترو در روم است که در این دوره تکمیل گردید. پلان متراکم در مرکز ان چنان که میکلانژ و برامنته طراحی کرده بودند پذیرفته نشد لذا طرح بازسازی آن به فردی به نام کارلومادرنو داده شد و او سه بلوک را به صحن افزود و نقشه را از تقارن نقطه ای به تقارن محوری تبدیل نمود . ولی طرح او با مرگش تکمیل نشد سپس جووانی برنینی به عنوان هنرمند بزرگ عصر باروک طراحی میدان عظیم مقابل کلیسای سن پیترو را به عهده گرفت.

کلیسا را با دویال ذوزنقه ای همگرا به میدان بیضی شکل روبروی کلیسا متصل کرد . در زیر گنبد این بنا خیمه ی مقدس را که دارای ستونهای مارپیچی است تعبیه نمود. لازم به ذکر است که بنای فوق الذکر در دوره ی رنسانس ساخته شده بود ولی در این زمان تکمیل شد .(ش۲ )

http://lh5.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbqS_BAQI/AAAAAAAAAlA/-mfBC56FYao/Untitled-1.jpg

پلکان راهنما : از دیگر اثار برنینی طراحی پلکان راهنماست که در مجموعه واتیکان قرار دارد . این پلکان طرح خاصی دارد به طوریکه وقتی از طرف پایین پله به طرف بالا حرکت کنیم از فاصله های دیواره های جانبی و ستونها به صورت همگرا کاسته می شود و با قرار دادن نورگیری در انتهای پاگرد حالت روحانی خاصی عروج و از پایین به بالا و به سوی نور تداعی می شود.(ش۳ )

http://lh6.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbnvPV3cI/AAAAAAAAAk4/0roasI19PEQ/Untitled-3.jpg

کلیسای سن ایوو: یکی از بناهای معماری باروک ایتالیا است که توسط برومینی در شهر رم ساخته شد . برومینی به شیوه ی خاص خویش در نمای بیرونی این نمازخانه نیز شکلهای مقعر را در برابر شکلهای محدب بکار می گیرد . بر فراز انحنای درونی نمای کلیسا که طرحش با تاق بندی های قدیمی دورتادور حیاط منطبق شده است ساختمان محدب و استوانه ای شکلی طراحی شده که اجزای پایینی گنبد بر ان تکیه دارند. این نقشه ی متراکم در مرکز  به شکل یک ستاره شش پر است که اضلاع ان انحنا پیدا کرده است .(ش ۴)

http://lh4.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbmKO1TjI/AAAAAAAAAk0/z4qdjo07U6E/Untitled-4.jpg

یکی دیگر از کلیساهای معروف این دوره در ایتالیا کلیسای سان کارلو اله کواترو فونتانه است که بوسیله ی فرانچسکو برومینی در سال ۱۶۶۵-۷ میلادی ساخته شده است . وی تمام نمای این بنا را به صورت حرکت مارپیچی به جلو و عقب می برد این بنا دارای دو نماست که نمای دوم دهانه یا بلوک باریکی مزین به یک برج کوچک از نمای اصلی فاصله می گیرد و به تبعیت از انحنای خیابان به یک تقاطع می نگرد . داخل کلیسای مزبور اقتباس از کلیسای با نقشه متمرکز است و پلان ان ترکیبی از صلیب یونانی و یک بیضی است و محور دراز ان در میان ورودی و محراب واقع است . (ش ۵)

http://lh4.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZboyIqv2I/AAAAAAAAAk8/NpMRLdrWjzI/Untitled-2.jpg

کارینیا نو نیز یکی از بناهای باروک ایتالیاست که توسط گوارینو گوارینی طراحی شده است.(ش۶ )

http://lh3.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-Zbkxw9aAI/AAAAAAAAAkw/ZfjwEjlypOo/Untitled-5.jpg

برنینی در کلیسای سنت اندریال کوئیرینال شهر رم که در سال ۱۶۵۸ ساخته شده عناصر گوناگون کلاسیک و پلان تقسیم بندی نشده بلکه با انها هم ترکیب شده است . تا بنایی تندیس وار و در عین حال وسیع را نمایش دهد . در این بنا منحنی ظریف و عناصر هماهنگ موجی از نشاط را در تماشاچی پدید می اورد.(ش۷)

http://lh3.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-Zbi84RlvI/AAAAAAAAAko/ocKe46M2Uoo/Untitled-6.jpg

نمونهای از خانه های اشرافی در روستاها در این دوره ساخته شده است که کاملا جمع و جور و مرکب از اتاقهایی است که برای تفریح و میهمانی سردابها انبارهای فوقانی و بناهای خارج از خانه به منظور تامین عملکردهای کشاورزی شکل گرفته است همانند ویلای بادئر اثر پالادیو که کار را با تفریح و لذت امیخت .

(ش۸ ) 

http://lh6.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-Zbg3_cHhI/AAAAAAAAAkk/T36Et6n80GI/Untitled-7.jpg

درباره ی باروک ایتالیا باید گفت باروک رومی نمایانگر یک ارمان مذهبی و سیاسی است . که  نماینده ی این معماری گنبد کلیسای سان پیترو در روم است . باروک ایتالیایی اشکارا بسیاری از عناصر باستانی را منسوخ کرد. این گنبد با پیچ و تاب تمثیلی گسترده ای که بوسیله ی برنینی با پیروی از سلیقه ی معمارش میکلانژ و با تصور هنری خود او از ستون بندیهای جانبی میدان سان پیترو یافته است قرار بود که تجسمی باشد از ثمامیت کلیسایی تصویری از سروری مسیحیت و گنبد فلک که از لحاظ ارمانی تمام جهان را زیر پر می گیرد. در طرح بندی برنینی دو جبهه این ستون بندی به سان بازوان پیکری هستند که سرش خود گنبد است .(ش۹ )

http://lh5.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbfeT1qaI/AAAAAAAAAkg/obK6oLU9aE4/Untitled-8.jpg

معماری باروک در فرانسه: برخی مورخان باروک را ادامه رنسانس پیشرفته می دانند و برخی نیز ان را یک مکتب (سبک )جداگانه تلقی می کنند . بطوری که اشاره گردید معماری باروک در ایتالیا متولد شد و به سایر نقاط راه یافت و از جمله کشورهایی که این معماری در ان گسترش یافت کشور فرانسه است . نخستین بناهایی که در فرانسه بقایای سنت گوتیک را کنار نهادند از سبک هنری ایتالیا استفاده کردند که موجب تولد باروک در فرانسه گردید . کلیسای سوربن که توسط ژاک لومریسه در ۱۶۳۵ اغاز شد یکی از نخستین نمونه های این سبک ایتالیایی در فرانسه بود . تزیینات غنی و استادانه ی کلاسیکفاصله گذاری متنوع سطح متشکل از ستونهای متمرکز بر روی در ورودی مرکزی و قرار گرفتن یک گنبد جالب توجه بر بالای ان چون بناهای شصت سال پیش رم نشانه هایی است از این تاثیرپذیری.(ش۱۰ )

http://lh4.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbdB8pvLI/AAAAAAAAAkc/z4p3QdtYw-o/Untitled-9.jpg

از دیگر بناهای باروک در فرانسه خیمه ی اورلئان به طراحی فرانسوا مانسرو گنبد سنت لوئی موزه ی لوور به طراحی لوئی لوور و کاخ ورسای است . مهمترین این بناها کاخ ورسای است که نماینده ی واقعی باروک فرانسوی است . این پروژه با مقیاسی وسیع مستلزم ساختن کاخی بزرگ و شهرکی اقماری پیرامون ان پارکی وسیع بود . این بنا به طول ۴۰۰ متر در محور عمودی که بر محور شرقی-غربی از شهرک و پارک می گذرد است . پس از مرگ لوور ادامه کار بوسیله ی ژول اردوئن مانسار ادامه یافت.نمای این بنا به سبک باروک است . در محوطه ی خارجی این پارک چند استخر و تندیس های فراوانی وجود دارند که در خور تامل هستند .

۱۱ )

http://lh6.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbbFC73lI/AAAAAAAAAkY/SRNmYBv5yhY/Untitled-10.jpg

در معماری باروک فرانسه به تزیینات داخلی کاخ بسیار اهمیت داده شده است و در تزیینات داخلی ورسای هماهنگ و وحدتی چشمگیر بین عناصر مختلف مثل چوب گچ فلز رنگ شیشه و به خوبی مشهود است . از قسمتهای زیبای این کاخ تالار ایینه گالری روگلاس برای جنگ و صلح و نمازخانه سلطنتی است که توسط مانسار خواهر زاده لویی لوور طراحی شده است .(ش۱۲ )

http://lh4.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbXCFREAI/AAAAAAAAAkQ/xVcvXxcOOjU/Untitled-11.jpg

در این زمان که ارامش در کشور فرانسه ایجاد شده بود فرصتی پدید امد که نجبا و اشراف توجه خاصی به روستاها نمایند . در این دوره معماران توجه خود را بیشتر معطوف به تزیینات داخلی و عظمت بنا کردند و نماها را با مناظر بیرونی طراحی نمایند معماری باروک بسیار متاثر از پیکره سازی بود و این به معمارانی چون لویی لوور اجازه داد تا کاخ وولوویکونت را با ترکیباتی پویا و محلهایی داخلی ایجاد نماید.

کلیسای سنت لویی:یکی از با شکوهترین بناهای فرانسه که نماینده ی کلیسای باروک فرانسوی است کلیسای سنت لویی دزانوالید شهر پاریس است. گنبد این کلیسا که توسط ژول اردئن مانساربر یک ساقه ی گنبد دو قلو استقرار دارد با نوعی تکروی شاهانه بر فراز نمای سطحی سر می افرازد که بوسیله ی ستونها به قالبهای هندسی تقسیم می شود:

تنومندی و تزیین اراسته ی ان بر کل بنا مسلط است . بنایی که بر نظم معمارنه ی کاملی استوار است به همانگونه که قدرت شاهانه متکی بر سلسله مراتبی از حاکمیت بود که خود در راس ان قرار داشت . لذا معماری باروک فرانسوی صرفا نماینده ی یک ارمان سیاسی بود. (ش ۱۳)

http://lh6.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbTxeckZI/AAAAAAAAAkM/hX-TmIrj5cU/Untitled-12.jpg

معماری باروک در انگلستان : با اغاز گسترش دامنه ی نفوذ بریتانیا در قاره ی اروپا و امریکا بویژه پس از بازگشت خاندان استوارات به سلطنت در قرن هفدهم نیاز به ایجاد کاخهای پر شکوه در املاک وسیع مطرح گردید.باروک در انگلستان با ایجاد بناهایی چون تالار ضیافت وایتهال به طراحی اینگیو جونز اغاز گردید. او تحت تاثیر معماری پالادیو قرار گرفته بود و شیوه ی تناسب بندی او را بکار گرفت.

زمانیکه جنگ داخلی در انگلستان پایان یافت و پادشاه از تبعید بازگشت معماری باروک برای یک برنامه ی فعال بازسازی الگو قرار گرفت . در همین زمان بناهای بزرگی مانند کاخ بلنهایم که توسط معمارانی مانند وان برو و ماکسمور ساخته شد. نمایش و ظاهر با ابهت باروک کمک بزرگی به ماندگاری سنت کلاسیک بود معماری باروک در بسیاری از جنبه ها به ازادی موجود در معماری کلاسیک روم باستان نزدیکتر است.

کلیسای سنت پل : یکی از شاخص ترین بناهای انگلستان در عصر باروک است که توسط کریستوفررن طراحی شد.گنبد کلیسای مزبور بر مبنای عالی گسترده ای قرار دارد که با گنبد چنان مفصل بندی اندکی دارد که شالوده ای استوانه ای را ضروری می سازد. این گنبد همانند بنایی است که با بنای دیگری یکی شده باشد و فقط بوسیله ی ظرافت سبک یافته ی ساقه ی گنبد وانحنای خود گنبد با ان تمایز می یابد . این گنبد بیشتر یک نماد است تا یک تصور ذهنی از قدرت وکارکردن ان صرفا صوری است .(ش۱۴)

http://lh6.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbSmeJJ6I/AAAAAAAAAkI/q0PBD-4Z_bs/Untitled-13.jpg

درست بمانند پادشاه در ساختار سیاسی اواخر قرن هفدهم انگلستان بی انکه بخواهیم تا انجا پیش برویم که در ان یک استعاره ی سیاسی عمدی را بجوییم باید به یاد داشته باشیم که یک گنبد بنا به سنت نمادی از اقتدار یا قدرت است و دیگر اینکه چنین هدف سیاسی بی تردید در کنه گنبد میکلانژ است. و الهام بخش گنبدهای مانسار و رن نیز شده است . و در همین جاست که باروک انگلیسی نماینده ی یک ارمان شهری و اجتماعی است

در کلیسای سنت پل نقشه ی متقاطع(صلیب یونانی) دوره ی رنسانس با شبستان سنتی و محل استقرار سرایندگان کر کلیساهای گوتیک انگلستان به راحتی در هم امیخته شده است.

معماری باروک در کشورهایی مانند اسپانیا نیز به خوبی قابل مشاهده است . که بنای صومعه ی سن لورنزودل را می توان نام برد که از سادگی و شفافیت خاصی برخوردار است و اکثر بناهای اسپانیا بر اساس نقشه محوری ساخته شده اند. و نوع اوریها محدود به تزیینات داخلی بود.

باروک در هلند:معماری باروک هلند که بیش از هر چیز در التزام پند و نیازمندیهای تجارت پیشگان و دانش اموخته ها قرار داشت پیرو پرتستان بود . شیوه کلاسیک معماران ایتالیایی را اختیار نمود و بعضی ویژگی های محلی را به ان افزود . درساختمان شهرداری آمستردام به طراحی یان ون کمینی با بکارگیری اجر برای جزر و بدنه و قاب بندی در و پنجره با سنگ و بناهایی با کشیدگی رو به بالا عناصر  قائمی چون بالهای دو شیب پله دار و پنجره های بلند و ستونهای توکار برپا ساختند.

دامنه ی معماری باروک به کشورهای آمریکای لاتین همانند برزیل که مستعمره پرتغال بود نیز کشیده شد . و حتی به کشورهای اسیایی نظیر هند هم رخنه نمود . باروک در اروپای مرکزی نیز در کشورهایی مانند :اتریش در کلیسای سن چارز در شهر وین به خوبی مشخص است.

سبک باروک تا اواسط قرن هجدهم در بسیاری  کشور ها رونق و گسترش یافت و از اواخر سده ی هیجدهم معماری پا به عرصه ی دیگری گذاشت که ویژگیها و خصوصیات  خاص دارد.

پیکر تراشی باروک : هنر پیکر تراشی و پیکر سازی هنری است که هم نمادین است و هم بی پروا . یکی از دلایل پیدایش پیکر تراشی در دوره ی باروک نقش مقابل بین باروک و کلاسیک گرایی است . پیکره سازی باروک هم در نشان دادن معجزات دین مسیح کامل می یابد و هم بازتابی است از نوعی اشتیاق برای اعجاز انگیزی . در این دوره شیوه ی باروک در اکثر مناطق پیکره در نمای قصرها بر دیوار اتاقهای پذیرایی در خیابان بندهایی که به پارکها و باغها منتهی می شد و در شکل دهی به وسط استخرها و ابنماها فضیلت های سیاسی را جلوگر می ساخت. که فروپاشی ان بعدها با حمله ی فیلسوفان عصر روشنگری اغاز شد. و پیکر تراشی باروک به دو نظام معطوف است: یکی شمایل نگاری مسیحی و دیگری اساطیری. شبیه سازی به استثنای تک چهره پردازی دائما در پیکره سازی باروک حضور و برتری دارد. یکی از پیکره تراشان شاخص این دوره برنینی است . که مجسمه ی داوود او شاهکاری در تندیس سازی است پیکره سازی باروک برای بیان حرکت و لحظات بود.(ش ۱۵)

http://lh5.ggpht.com/_D1_OwGoW-zs/S-ZbQlKMNUI/AAAAAAAAAkE/A_anNzQK5ho/Untitled-15.jpg

نقاشی باروک :فراگیری نمایش بودن و اجتناب از بسنده کردن به فضایی محدود و همچنین حفظ تعادل و وحدت آفرینی میان عناصر متراکم هماهنگی هنجار میان عناصر و مضامین گوناگون و در هم امیخته دارا بودن حرکت و احساس بهره گیری از نور منبع نور و بازی سایه روشنها برای ایجاد ژرف نمایی و بعد از نقاشی و معماری برای به رخ کشیدن فخر و تجمل گرایی زائد استفاده کردن و شبیه سازی فردی و اسلوب کوتاه نمایی اندام و از ویژگیهای نقاشی باروک بود.

 

 

+ تاريخ: 90/06/03- < -PostTime->  نويسنده: Arezoo Hassibi  |